Na psa wyrok
Przemys�aw Wilczy�ski / 25.10.2011

Los tysi�cy bezpa�skich ps�w pozostaje w Polsce poza czyj�kolwiek kontrol�: gminy ceduj� problem na przepe�nione schroniska, a te �ami� lub naginaj� prawo.
Nie cierpi� tych miejsc. Wo�anie ps�w o pomoc, ich smutne oczy, apatia. To miejsca, w kt�rych zw�aszcza pies, jako zwierz� udomowione, nie mo�e czu� si� dobrze. I to niezale�nie od tego, czy plac�wka jest prowadzona z zachowaniem standard�w ? tak o schroniskach dla bezdomnych zwierz�t m�wi El�bieta Namys�owska-Opach, dzia�aczka fundacji ?Pro Animals?, od kilku miesi�cy pe�nomocniczka wojewody ma�opolskiego do spraw ochrony zwierz�t.

Namys�owska-Opach polskie schroniska obserwuje od ponad dekady. W roku 1999 odwiedza plac�wk� w Krakowie, by adoptowa� pierwsze zwierz�. W 2007 r. ? dwana�cie miesi�cy po jego �mierci ? zabiera z tego samego miejsca kalekiego samca, kt�ry po wypadku, porzucony przez w�a�cicieli, przeszed� operacj� nogi. Nieco p�niej anga�uje si� w dzia�alno�� na rzecz za�o�onej przez Jolant� Rack� fundacji ?Pro Animals?, by w roku 2011 zosta� pe�nomocniczk� wojewody.

Ponad kilkunastoletnie obserwacje schronisk pozwalaj� wed�ug niej na radykalne wnioski: polski system pogr��a si� w niemocy. ? Mamy coraz wi�cej bezdomnych zwierz�t, ale nadal brak sp�jnych uregulowa�, dzi�ki czemu gminy, na terenie kt�rych wy�apywane s� zwierz�ta, �atwo pozbywaj� si� problemu ? ocenia. ? W opiece nad bezdomnymi zwierz�tami zmierzamy w Polsce donik�d.

Schroniska do raportu

Do optymistycznych wniosk�w nie sk�ania te� og�oszony niedawno temu raport Najwy�szej Izby Kontroli dotycz�cy respektowania praw zwierz�t w Polsce. Przepe�nione plac�wki; naruszanie standard�w sanitarnych; brak izolatek, wybieg�w, osobnych boks�w dla agresywnych ps�w ? to tylko niekt�re wnioski, jakie przynios�a zako�czona w ubieg�ym roku kontrola.

Przyk�ady: w najbardziej przepe�nionych plac�wkach (m.in. ��d�, Katowice, Bia�ystok, Toru�, Szczytno) na ok. 2,9 tys. przygotowanych miejsc przebywa�o w momencie kontroli ponad 4 tys. zwierz�t. W schronisku w �odzi psy, z braku miejsc, przetrzymywano w pomieszczeniach administracyjnych oraz... w gabinecie dyrektora.

Wysokie s� zachorowalno�� i odsetek umieraj�cych w schroniskach zwierz�t, niemal norm� jest brak zadaszonych boks�w i utwardzanych wybieg�w. Poza jak�kolwiek kontrol� ? r�wnie� t� NIK-u ? pozostaj� plac�wki nieposiadaj�ce statusu schronisk, bo prawo nie formu�uje wobec nich �adnych wymaga�.

Pesymistyczna diagnoza NIK potwierdza formu�owane od lat zarzuty organizacji pozarz�dowych. Cho�by prowadz�cej od lat szczeg�owe raporty ?Fundacji dla Zwierz�t ARGOS?. Na jej czarnej li�cie schronisk ? opartej na danych Inspekcji Weterynaryjnej ? znajduje si� dzi� niemal setka rozsianych po kraju plac�wek.

Jakie kryteria decyduj� o umieszczeniu na li�cie? Chodzi o wysoki odsetek ?ps�w utraconych? w skali rocznej (co najmniej 30 proc. pad�ych, u�mierconych b�d� zbieg�ych), niezgodno�ci w ewidencji lub zag�szczenie przekraczaj�ce 200 proc. urz�dowo stwierdzonej pojemno�ci (ta okre�lana jest w Polsce arbitralnie przez inspekcj� weterynaryjn�: przepisy nie reguluj� minimalnej przestrzeni dla jednego zwierz�cia).

Wybieg jest, ale...

Na prowadzonej przez fundacj� li�cie od lat znajduje si� np. prywatne schronisko dla bezdomnych zwierz�t w Nowym Targu, w kt�rym rok 2009 przyni�s� a� 34 proc. ?utraconych ps�w? (co ciekawe, plac�wk� t� pozytywnie oceni�a NIK).

Obrze�a miasta. Do po�o�onego na wzg�rzu schroniska prowadzi kilkukilometrowa polna droga. Otoczone jest polami i lasem. Celina Pawlu�kiewicz i pomagaj�cy jej w prowadzeniu schroniska m�� ch�tnie wpuszczaj� na teren posiad�o�ci, kt�r� odwiedzamy w towarzystwie El�biety Namys�owskiej-Opach.

Warunki bytowania zwierz�t nie odbiegaj� tu od og�lnopolskiego standardu, a w szczeg�ach nawet je przewy�szaj�: boksy dla ps�w (du�e maj� wymiary ok. 5x3 m, ma�e: 2x2) mieszcz� do pi�ciu zwierz�t, s� czysto utrzymane, wyposa�one w utwardzon� powierzchni�; budy s� wy�cie�ane s�om�. Cho� w ci�gu kilku lat liczba zwierz�t zamieszkuj�cych nowotarsk� plac�wk� zwi�kszy�a si� z ponad stu do ponad czterystu, wska�niki nie przekraczaj� wyznaczonego przez inspektor�w weterynarii limitu 450 ps�w.

Sk�d tak wysoki wska�nik zwierz�t utraconych? ? Prosz� pami�ta�, �e otrzymujemy r�ne zwierz�ta, r�wnie� chore, kalekie lub takie, kt�re uleg�y wypadkowi ? odpowiada Celina Pawlu�kiewicz. ? Niekt�re, zgodnie z decyzj� weterynarza, nadaj� si� do u�pienia.

Sytuacja nowotarskiego schroniska jak w soczewce skupia panuj�cy w Polsce, niezale�ny raczej od w�a�cicieli schronisk, systemowy ba�agan: plac�wka przyjmuje psy wy�apywane w ponad 50 gminach, w tym zwierz�ta z teren�w przyleg�ych do Krakowa (tamtejsze schronisko przyjmuje jedynie zwierz�ta z miasta). Efekt? Pies z s�siaduj�cej z Krakowem Wieliczki trafia do Nowego Targu.

? Ale to od was zale�y, z iloma gminami podpiszecie umowy ? zauwa�a Namys�owska-Opach.

? Te psy gdzie� musz� trafi� ? odpowiada Pawlu�kiewicz. ? Poza tym dbamy o wysoki odsetek adopcji. Bywa, �e wydajemy do pi�ciu ps�w dziennie, co w innych schroniskach jest rzadko�ci�.
Cho� liczba ponad 400 zwierz�t w schronisku nie przekracza urz�dniczej normy, jest wystarczaj�co wysoka, by przepisy o codziennej piel�gnacji ps�w pozosta�y fikcj�.

? Co z wymaganym przez przepisy wybiegiem? ? pytamy.

? Miejsce by by�o, bo teren posiad�o�ci jest du�y ? odpowiada dyrektorka.

? Psy s� wyprowadzane?

? Wyprowadzanie jest niekorzystne ? s�yszymy w odpowiedzi. ? Pies jest przyzwyczajony do okre�lonych warunk�w, i nagle wyprowadza si� go na otwart� przestrze�. A potem musi przecie� i tak wr�ci� do boksu.

? A wi�c zwierz�ta w og�le nie wychodz� z klatek?

? Nie wychodz�. R�wnie� dlatego, �e boimy si� wzajemnych pogryzie� i zagryzie� ? ucinaj� w�a�ciciele.

Poproszony o opini� na temat sytuacji ps�w w Nowym Targu Tadeusz Wypych nie ma w�tpliwo�ci: w�a�ciciele, podobnie jak w innych miejscach w Polsce, �ami� prawo. ? Uzasadnienie trzymania zwierz�t w klatkach jest karko�omne ? ocenia Wypych. ? Prawda jest taka, �e zwierz�t w takiej liczbie po prostu nie da�oby si� wyprowadza�. Tyle �e ani ta okoliczno��, ani inne wyja�nienia nie maj� znaczenia, bo szczeg�owe wymagania weterynaryjne m�wi� jasno, �e schronisko powinno zapewni� wybieg. Tym dziwniejsze, �e powiatowy lekarz weterynarii jeszcze plac�wki nie zamkn��!

Schroniska: wierzcho�ek g�ry

Gdzie szuka� �r�de� problemu, kt�ry najbardziej jaskrawo wida� w schroniskach? Wed�ug NIK w braku systemowych rozwi�za� dotycz�cych walki z bezdomno�ci�: ?Samorz�dy ograniczaj� swoje dzia�ania do minimum: op�acaj� wy�apywanie bezpa�skich zwierz�t oraz ich pobyt w schronisku ? czytamy w podsumowaniu dokumentu. ? W ten spos�b usuwaj� jedynie skutek, a nie przyczyn� problemu?.

Tymczasem, zaznacza NIK, rozwi�zania takie jak darmowe sterylizacje, znakowanie ps�w czy zwalnianie z op�at adopcyjnych, sprawdzaj� si� w tych gminach, kt�re do problemu podchodz� systemowo. Inne ograniczaj� si� do wy�apywania ps�w.

? Diagnoza NIK to w por�wnaniu z rzeczywist� sytuacj� lukier ? ocenia Wypych, dodaj�c, �e nag�a�niane w Polsce problemy schronisk stanowi� jedynie wierzcho�ek g�ry lodowej. ? Wszyscy pytaj� o schroniska, tymczasem kluczow� spraw� s� zadania publiczne wzgl�dem bezdomnych zwierz�t. Zadania, kt�rymi w Polsce rz�dzi ba�agan i schizofrenia.

Zadania to z jednej strony obowi�zek ochrony ludno�ci przed bezdomnymi psami, regulowany ustaw� o utrzymaniu porz�dku i czysto�ci w gminach; z drugiej ? opieka wynikaj�ca z ustawy o ochronie zwierz�t. ? Wedle tej pierwszej bezdomne zwierz�ta s� czym� na kszta�t insekt�w czy szczur�w, przed kt�rymi nale�y si� broni�. Wed�ug drugiej, s� istotami czuj�cymi ? komentuje Wypych. ? To dwie regulacje, kt�re powsta�y w innym czasie i niezale�nie od siebie. A na dole jest w�jt, kt�ry musi sobie jako� radzi�.

Jak sobie radzi, wida� na przyk�adach z dowolnej cz�ci Polski, cho�by z Nowego Targu, gdzie gminny monitoring schroniska ? bior�c pod uwag� liczb� oraz rozmieszczenie gmin wysy�aj�cych psy na Podhale ? musi pozosta� fikcj�. Urz�dnicy p�ac� wi�c za wy�apywanie zwierz�t, nie zawracaj�c sobie g�owy ustawow� opiek�.

? A to na nich ci��y obowi�zek opieki! ? przypomina Wypych. ? Schronisko jest tylko wykonawc�, urz�dnicy ponosz� odpowiedzialno��: spo�eczn�, polityczn�, moraln�. Praktyka za� jest taka, �e gminy nie zawieraj� nawet precyzyjnych um�w okre�laj�cych warunki przetrzymywania zwierz�t przez w�a�cicieli schronisk. Nie maj� o dalszym losie ps�w zielonego poj�cia!

Recepty wyj�cia z coraz bardziej alarmuj�cej sytuacji ? wedle szacunk�w przybywa rocznie nawet do 10 proc. bezdomnych zwierz�t ? to rozwi�zania szcz�tkowe, postulowane przez dzia�aczy organizacji pozarz�dowych i ostatnio NIK (sterylizacje, znakowanie, zwolnienia z op�at adopcyjnych), oraz te bardziej systemowe, przewiduj�ce radykalne zrewidowanie ca�ego systemu opieki nad bezdomnymi zwierz�tami.

Plan minimum to wed�ug Tadeusza Wypycha ratyfikowanie przez Polsk� Europejskiej konwencji ochrony zwierz�t domowych, a wraz z ni� uregulowanie sprawy handlu zwierz�tami, kt�ry dzi� wymyka si� spod jakiejkolwiek (w tym podatkowej) kontroli, przyczyniaj�c si� do zjawiska rozmna�ania zwierz�t na potrzeby kwitn�cego w Polsce ?pet-biznesu?.

? Wszystko by�oby lepsze ni� obecna sytuacja ? podsumowuje dzia�acz. ? Jak na razie, odnosz�ce si� do ochrony praw zwierz�t prawo i praktyka jego stosowania wiele m�wi� o funkcjonowaniu pa�stwa. O jego bezradno�ci, anomii oraz pomieszaniu cel�w i zada�.

Link do artyku�u